การเข้าใจตนเองเป็นหนึ่งในกุญแจที่สำคัญที่สุดของการตระหนักรู้ของมนุษย์ เป็นจุดเริ่มต้นของการปรับปรุงตนเองและความสมดุลภายใน จิตใจเป็นแหล่งกำเนิดของพฤติกรรม เป็นแรงขับเคลื่อนของการตัดสินใจ และเป็นสถานที่ที่การต่อสู้ภายในระหว่างความดีและความชั่วเกิดขึ้น ยิ่งบุคคลเข้าใจตนเองมากเท่าไร เขาก็ยิ่งสามารถควบคุมและชี้นำการกระทำของตนไปสู่สิ่งที่ถูกต้องได้มากขึ้นเท่านั้น
อิสลามให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเข้าใจตนเอง โดยอธิบายธรรมชาติของมันอย่างชัดเจน และเตือนถึงอันตรายของมันหากปล่อยไว้โดยไม่มีวินัยหรือการตรวจสอบตนเอง อัลลอฮ์ ผู้ทรงสูงส่ง ตรัสไว้ในอัลกุรอานอันศักดิ์สิทธิ์ว่า:
“และฉันมิได้กล่าวว่าตนเองบริสุทธิ์ แท้จริงจิตใจนั้นมักสั่งใช้ไปสู่ความชั่ว เว้นแต่ผู้ที่พระเจ้าของฉันทรงเมตตา แท้จริงพระเจ้าของฉันเป็นผู้ทรงอภัยโทษ ผู้ทรงเมตตาเสมอ”
(ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:53)
โองการนี้อธิบายถึงความจริงของจิตวิญญาณมนุษย์ ว่าโดยธรรมชาติแล้วมันมีแนวโน้มไปสู่ความชั่ว หากไม่ได้รับการยับยั้งด้วยศรัทธา การขัดเกลาด้วยความยำเกรง และการตรวจสอบตนเองอย่างจริงใจ การเข้าใจตนเองไม่ได้หมายถึงการแก้ตัวให้กับความผิดพลาดของตน แต่หมายถึงการตระหนักถึงจุดอ่อนและพยายามแก้ไขมัน
ในอิสลาม มนุษย์จะพัฒนาผ่านขั้นตอนของจิตใจ จากจิตใจที่สั่งใช้ไปสู่ความชั่ว ไปสู่จิตใจที่ตำหนิตนเอง และในที่สุดคือจิตใจที่สงบ ผ่านศรัทธา การกระทำความดี และการต่อสู้กับความใคร่และความปรารถนาส่วนตัว การเข้าใจตนเองคือจุดเริ่มต้นของการชำระจิตใจ และการชำระจิตใจคือหนทางสู่ความสงบภายในและความใกล้ชิดกับอัลลอ